CBSE Sanskrit Sample Paper Class 10 with Solutions 2026-27 PDF (Code 122): All Answers
CBSE Sanskrit Sample Paper Class 10 with Solutions 2026-27 PDF (Code 122): All Answers
All 18 questions of the CBSE Class 10 Sanskrit (122) sample paper solved with answers, explanations and the marking scheme. Read online or download the free PDF.
Table of Contents
This CBSE sanskrit sample paper class 10 with solutions page solves the official CBSE Class 10 Sanskrit (122) sample paper for 2026-27. All 18 questions are answered below with the अङ्कयोजना (marking scheme) for each part.
Sanskrit is one of the most scoring subjects in Class 10 if grammar and letter writing are prepared well. Sandhi, samas, pratyaya and vachya together carry 25 marks, and the answers follow fixed rules that are easy to learn from solved examples like these.
The paper has four खण्डाः: अपठितावबोधनम्, रचनात्मकं कार्यम्, अनुप्रयुक्तव्याकरणम् and पठितावबोधनम्. Read the solutions below or download the complete Sanskrit solutions PDF for free.
Download Cbse sanskrit sample paper class 10 with solutions PDF
CBSE Class 10 Sanskrit Sample Paper 2026-27: Complete Solutions
- All 18 questions solved, including internal choices
- Step-wise marking scheme for every answer
- Clear explanations in simple language
- Free, no login, works on mobile
Sanskrit Sample Paper 2026-27 Pattern: Sections and Marks
Before you check the solutions, see how the Sanskrit paper is built. CBSE has stated that there is no change in the question paper design for the 2026-27 session.
| Section | Questions | Question Types | Marks |
|---|---|---|---|
| क: अपठितावबोधनम् | 1 | गद्यांशः | 10 |
| ख: रचनात्मकं कार्यम् | 2 to 4 | पत्रलेखनम्, चित्रवर्णनम्, अनुवादः | 15 |
| ग: व्याकरणम् | 5 to 11 | सन्धिः, समासः, प्रत्ययः, वाच्यम्, समयः, अव्ययम् | 25 |
| घ: पठितावबोधनम् | 12 to 18 | गद्यांशः, पद्यांशः, नाट्यांशः, अन्वयः | 30 |
| Total | 18 | Duration: 3 hours | 80 |
Official source: CBSE Academic, Sample Question Papers Class X 2026-27.
How These Sanskrit Sample Paper Solutions Are Written
Each question below opens into a full solution. Here is what you will find inside every answer, and how to use it.
Answer
The correct option or the complete written answer, exactly as you should write it in the exam.
Explanation
Why the answer is correct, with the concept or steps behind it, so you can solve similar questions.
Marking Scheme
Where each mark is given, so you know which step or point the examiner looks for.
General instructions of the paper
'क' खण्डः - अपठितावबोधनम् (10) | 'ख' खण्डः - रचनात्मककार्यम् (15) | 'ग' खण्डः - अनुप्रयुक्तव्याकरणम् (25) | 'घ' खण्डः - पठितावबोधनम् (30)
सर्वेषां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लेखनीयानि। आन्तरिकविकल्पेषु एकस्य एव विकल्पस्य उत्तरं देयम्।
अपठितावबोधनम् - 10 अङ्काः
Sanskrit Sample Paper Solutions: 'क' खण्डः: अपठितावबोधनम् (प्रश्नः 1, 10 अङ्काः)
Q110 अङ्काःअधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत -Tap to view answer and marking scheme
एकस्मिन् ग्रामे एकः वृद्धः वसति स्म। तस्य त्रयः पुत्राः आसन्। त्रयोऽपि पुत्राः बुद्धिमन्तः आसन्, तथापि सः वृद्धः निश्चयम् अकरोत् यत् सः स्वक्षेत्रम्, भूमिं धनस्वर्णादिकं च तस्मै एव दास्यति यः सर्वाधिकः बुद्धिमान् सिद्धः भविष्यति। एकस्मिन् दिवसे सः वृद्धः सर्वान् पुत्रान् आहूय उक्तवान् - “हे पुत्राः! युष्मासु यः मम केनचिदपि कक्षं पूर्णरूपेण पूरयेत् अहं तस्मै स्वसम्पत्तिं दास्यामि। यूयं सर्वे एव बुद्धिमन्तः स्थ। गच्छत, क्रमशः प्रयासं च कुरुत।” सर्वप्रथमं ज्येष्ठः पुत्रः एकां शकटिकां पूरयित्वा कार्पासम् आनयत्, परम् एतेन तु कक्षस्य एकः एव भागः पूरितः जातः। कतिपयदिनपर्यन्तं विचार्य मध्यमः पुत्रः एकस्मिन् दिने शुष्क-तृणानि आनीय कक्षे स्थापितवान्। परम् एतेन अपि कक्षः पूर्णरूपेण न पूरितः रिक्तः एव आसीत्। अन्ते कनिष्ठस्य पुत्रस्य क्रमः आसीत्। सः विचिन्त्य एकं दीपकम् आनीतवान् कक्षे च तं दीपकं प्रज्वालितवान्। तस्य दीपकस्य प्रकाशेन समग्रः कक्षः झटिति एव पूरितः जातः। वृद्धः पिता कनिष्ठपुत्रस्य बुद्धिकौशलं वीक्ष्य प्रसन्नो जातः तस्मै च सर्वां सम्पत्तिम् अयच्छत्।
अ. एकपदेन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) [2×1=2]
(i) केन समग्रः कक्षः पूरितः जातः?
(ii) वृद्धः कस्मै सर्वां सम्पत्तिम् अयच्छत्?
(iii) सर्वे पुत्राः कीदृशाः आसन्?
उत्तरम्
(i) प्रकाशेन / दीपकप्रकाशेन
(ii) कनिष्ठपुत्राय
(iii) बुद्धिमन्तः
अङ्कयोजना
प्रतिप्रश्नम् 1 अङ्कः; केवलं प्रश्नद्वयस्य उत्तरं मूल्याङ्क्यम् - 2×1=2 अङ्काः।
आ. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) [2×2=4]
(i) कनिष्ठः पुत्रः कक्षं पूरयितुं किमकरोत्?
(ii) वृद्धः पुत्रान् आहूय किम् उक्तवान्?
(iii) वृद्धः स्वसम्पत्तिं दातुं किं निश्चयम् अकरोत्?
उत्तरम्
(i) कनिष्ठपुत्रः एकं दीपकम् आनीतवान् कक्षे च तं दीपकं प्रज्वालितवान्।
(ii) वृद्धः सर्वान् पुत्रान् आहूय उक्तवान् - “हे पुत्राः! युष्मासु यः मम केनचिदपि कक्षं पूर्णरूपेण पूरयेत् अहं तस्मै स्वसम्पत्तिं दास्यामि। यूयं सर्वे एव बुद्धिमन्तः स्थ। गच्छत, क्रमशः प्रयासं च कुरुत।” इति।
(iii) वृद्धः सम्पत्तिं दातुं निश्चयम् अकरोत् यत् सः स्वक्षेत्रम्, भूमिं धनस्वर्णादिकं च तस्मै एव दास्यति यः सर्वाधिकः बुद्धिमान् सिद्धः भविष्यति।
अङ्कयोजना
प्रतिप्रश्नम् 2 अङ्काः (भावार्थाय 1, भाषाशुद्धये 1); केवलं प्रश्नद्वयम् - 2×2=4 अङ्काः। समभाव-पर्यायवाचिशब्दानां प्रयोगः स्वीकार्यः; विभक्ति-वचन-दोषेषु अंशतः एव अङ्काः कर्तनीयाः।
इ. अस्य अनुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीर्षकं संस्कृतेन लिखत। [1]
उत्तरम्
बुद्धिमत्ता / बुद्धिकौशलम् / बुद्धिमान् पुत्रः / पुत्राणां बुद्धिपरीक्षा - अथवा अन्यत् किमपि उचितं शीर्षकं भवितुम् अर्हति।
अङ्कयोजना
उचिताय शीर्षकाय 1 अङ्कः। छात्रस्य उत्तरं दृष्ट्वा छात्रहिताय समुचितः निर्णयः करणीयः।
ई. यथानिर्देशम् उत्तरत - [3×1=3]
(i) 'विचिन्त्य' इति पदस्य पर्यायपदम् अनुच्छेदे किं प्रयुक्तम्?
| (क) आनीय | (ख) पूरयित्वा |
| (ग) आहूय | (घ) विचार्य |
(ii) “अहं तस्मै स्वसम्पत्तिं दास्यामि।” अत्र 'अहम्' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?
| (क) कनिष्ठपुत्राय | (ख) मध्यमपुत्राय |
| (ग) वृद्धाय | (घ) ज्येष्ठपुत्राय |
(iii) 'कुरुत' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
| (क) पुत्राः | (ख) यूयम् |
| (ग) बुद्धिमन्तः | (घ) प्रयासम् |
उत्तरम्
(i) (घ) विचार्य
(ii) (ग) वृद्धाय
(iii) (ख) यूयम्
व्याख्या
(i) 'विचिन्त्य' तथा 'विचार्य' - उभयोः अर्थः 'विचारं कृत्वा' इति। (ii) वाक्यम् एतत् वृद्धेन उक्तम्, अतः 'अहम्' इति पदं वृद्धाय प्रयुक्तम्। (iii) 'कुरुत' इति लोट्लकारस्य मध्यमपुरुष-बहुवचनं रूपम्, अतः तस्य कर्ता 'यूयम्'।
अङ्कयोजना
प्रतिप्रश्नम् 1 अङ्कः - 3×1=3 अङ्काः।
रचनात्मककार्यम् - 15 अङ्काः
Sanskrit Sample Paper Solutions: 'ख' खण्डः: रचनात्मकं कार्यम् (प्रश्नाः 2 to 4, 15 अङ्काः)
Q25 अङ्काःअ. भवान् तिलकनगरवासी आदित्यराजः। भवतः क्षेत्रे अस्वच्छतायाः मशकानां च महती समस्या अस्ति। अतः मञ्जूषायां दत्तानां पदानां सहायतया समस्यानिवारणार्थं नगरपालिका-अध्यक्षं प्रति प्रार्थनापत्रं लिखतु।Tap to view answer and marking scheme
मञ्जूषा
मशकाः, रोगाः, रात्रौ, स्वच्छतायाः अभावः, वीथिषु, जलसङ्ग्रहः, जनजागरणम्, स्वच्छतायै, कर्मकराः, अवकरः, स्थाने-स्थाने, वर्धमानाः, उपायाः, निरीक्षणम्।
अथवा
आ. भवती देवयानी। भवत्याः सखी प्रज्ञा राज्यस्तरे दशमकक्षायां प्रथमं स्थानं प्राप्तवती अतः तस्यै शुभकामनार्थं मञ्जूषायां दत्तानां पदानां सहायतया तां प्रति पत्रं लिखतु।
मञ्जूषा
परिणामः, परिश्रमस्य, हर्षस्य, वर्धापनानि, छात्राः, ज्ञात्वा, उज्ज्वलभविष्यम्, समाचारपत्रे, आशीर्वादः, प्रशंसाम्, ख्यातिम्, आदर्शः, प्रेरणा, प्रसन्नः।
उत्तरम्
मूल्याङ्कन-निर्देशाः
छात्राः पूर्णं पत्रं लेखिष्यन्ति। शुद्धपत्राय पूर्णाङ्काः प्रदेयाः। व्याकरणसम्बद्ध-दोषेभ्यः आंशिक-रूपेणैव अङ्काः कर्तनीयाः न तु पूर्णाः। मञ्जूषायां प्रदत्ताः शब्दाः सहायतार्थं सन्ति; छात्रः तेषां प्रयोगं कुर्यादेव इति अनिवार्यं नास्ति। छात्रः स्वमेधया अपि वाक्यानि निर्मातुं शक्नोति। मञ्जूषायां प्रदत्तानां शब्दानां विभक्तिं परिवर्तनं कृत्वा अपि वाक्यनिर्माणं कर्तुं शक्यते।
अङ्कयोजना
सम्पूर्णपत्राय 5 अङ्काः - पत्रस्य प्रारूपाय, विषयवस्तुनः क्रमबद्धतायै, भाषाशुद्धये च। आंशिक-शुद्धये अपि अङ्काः देयाः।
Q35 अङ्काःअ. प्रदत्तं चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्च वाक्यानि संस्कृतेन लिखत - 5×1=5Tap to view answer and marking scheme
मञ्जूषा
रेलस्थानकम्, यात्रिणः, रेलयानानि, गच्छन्ति आगच्छन्ति, प्रतीक्षाम्, स्वच्छता, विक्रेतारः, विक्रीणन्ति, सम्मर्दः, वस्तूनि, आसन्देषु, गमनागमनम्, यातायातस्य।
अथवा
आ. मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां साहाय्येन अधोलिखितं विषयम् अधिकृत्य न्यूनातिन्यूनं पञ्चभिः संस्कृतवाक्यैः एकम् अनुच्छेदं लिखत -
“खेलनस्य महत्त्वम्”
मञ्जूषा
रुचिः, शरीरस्य विकासः, मानसिकस्वास्थ्यम्, सुदृढम्, स्वस्थमस्तिष्कः, व्यायामः, नीरोगः, रक्तसञ्चालनम्, बाल्यकाले, शरीरम्, रोगाः, मनः प्रसन्नम्, जीवनवृत्तिः।
उत्तरम्
मूल्याङ्कन-निर्देशाः
अत्र छात्रेभ्यः संक्षिप्तवाक्यरचना अपेक्षिता वर्तते; केवलं वाक्यशुद्धिः द्रष्टव्या। अस्य प्रश्नस्य प्रमुखम् उद्देश्यं वाक्यरचना अस्ति। वाक्यं दीर्घम् अस्ति अथवा लघु इति महत्त्वपूर्णं नास्ति। मञ्जूषायां प्रदत्ताः शब्दाः सहायतार्थं सन्ति; तेषां प्रयोगः अनिवार्यः नास्ति, विभक्तिं परिवर्त्य अपि प्रयोगः कर्तुं शक्यते। अनुच्छेदलेखनस्य विकल्पः सर्वेभ्यः अस्ति; तस्य मूल्याङ्कनाय अपि एते एव नियमाः पालनीयाः।
अङ्कयोजना
प्रतिवाक्यम् 1 अङ्कः - भावस्य कृते ½ अङ्कः, व्याकरणदृष्ट्या शुद्धतानिमित्तं ½ अङ्कः। एवं 5×1=5 अङ्काः।
Q45 अङ्काःअधोलिखितानि वाक्यानि संस्कृतभाषया अनूद्य लिखत - 5×1=5Tap to view answer and marking scheme
(i) वर्षाकाल में किसान प्रसन्न होते हैं। Farmers are happy during the rainy season.
(ii) पौष्टिकभोजन स्वस्थशरीर की कुंजी है। Nutritious food is the key to a healthy body.
(iii) प्राचीनकाल में भी भारत ज्ञान और धन-धान्य से समृद्ध था। Even in ancient times, India was prosperous in knowledge and wealth.
(iv) आप सफलता के लिए कठिन परिश्रम कीजिए। Work hard for success.
(v) कृत्रिम बुद्धिमत्ता मानव की बड़ी सहायिका होगी। Artificial intelligence will be a great helper to humans.
उत्तरम्
(i) वर्षाकाले कृषकाः प्रसन्नाः भवन्ति।
(ii) पौष्टिकं भोजनं स्वस्थशरीरस्य कुञ्चिका अस्ति।
(iii) प्राचीनकाले भारतं ज्ञानेन धन-धान्येन च समृद्धम् आसीत्।
(iv) भवान् सफलतायै कठिनं परिश्रमं करोतु।
(v) कृत्रिमा बुद्धिमत्ता मानवस्य महती सहायिका भविष्यति।
अङ्कयोजना
प्रतिवाक्यम् 1 अङ्कः - 5×1=5 अङ्काः। समानार्थकपदप्रयोगः स्वीकार्यः; अल्पदोषेषु अंशतः एव अङ्काः कर्तनीयाः।
अनुप्रयुक्तव्याकरणम् - 25 अङ्काः
Sanskrit Sample Paper Solutions: 'ग' खण्डः: अनुप्रयुक्तव्याकरणम् (प्रश्नाः 5 to 11, 25 अङ्काः)
Q54 अङ्काःअ. अधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदेषु सन्धिं सन्धिच्छेदं वा कुरुत - 4×1=4Tap to view answer and marking scheme
(i) सम्यक् + नेता एव राष्ट्रोन्नत्यै प्रयतते।
(ii) तत्रत्यः कर्मचारी समागत्य न्यवेदयत्।
(iii) एक एव खगो मानी वने वसति चातकः।
(iv) सिंहः वा स्यात् अथवा अन्यः कः + अपि।
अथवा
आ. अधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदेषु सन्धिं सन्धिच्छेदं वा कुरुत -
(i) यत् + मानुषाद् अपि विभेषि।
(ii) अश्वश्चेद् धावने वीरः।
(iii) अस्ति देउलाख्यो ग्रामः।
(iv) द्वौ + अपि गृहमागच्छतः।
उत्तरम्
अ
(i) सम्यङ्नेता
(ii) नि + अवेदयत्
(iii) एकः + एव
(iv) कोऽपि
व्याख्या
(i) 'क्' वर्णस्य अनुनासिकात् परं पञ्चमवर्णः - क् + न् → ङ्न् (यथा वाक् + मयम् = वाङ्मयम्)। (ii) यण्सन्धिः - इ + अ → य्। (iii) विसर्गसन्धिः - अतो रोरप्लुतात्। (iv) 'कः + अपि' इत्यत्र विसर्गस्य उकारः, ततः गुणः पूर्वरूपं च - कोऽपि।
उत्तरम्
आ
(i) यन्मानुषाद्
(ii) अश्वः + चेद्
(iii) देउलाख्यः + ग्रामः
(iv) द्वावपि
अङ्कयोजना
प्रतिप्रश्नम् 1 अङ्कः - 4×1=4 अङ्काः। एकस्य एव विकल्पस्य मूल्याङ्कनं करणीयम्।
Q64 अङ्काःअधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदानां समासं विग्रहं वा प्रदत्तविकल्पेभ्यः चित्वा लिखत - 4×1=4Tap to view answer and marking scheme
(i) तदेवाहुः महात्मानः समत्वमिति तथ्यतः।
| (क) महान् आत्मा येषां ते | (ख) महान् आत्मा |
| (ग) महान् आत्मानः | (घ) महान् आत्मा ते |
(ii) रिक्तोऽसि यत् जलद! सैव तवोत्तमा श्रीः।
| (क) जलेन दीयते इति | (ख) जलाय ददाति इति |
| (ग) जलं ददाति इति | (घ) जले दीव्यति इति |
(iii) प्रस्तरतले लतातरुगुल्मा नो भवन्तु पिष्टाः।
| (क) लताः च तरुगुल्माः च | (ख) लता च तरू च गुल्माः |
| (ग) लता इव तरुगुल्माः | (घ) लताः च तरवः च गुल्माः च |
(iv) वानरः - (सगर्वम्) अतएव कथयामि यत् अहमेव योग्यः।
| (क) सह गर्वम् | (ख) गर्वेण सह |
| (ग) गर्वस्य अभावः | (घ) गर्वस्य पश्चात् |
उत्तरम्
(i) (क) महान् आत्मा येषां ते
(ii) (ग) जलं ददाति इति
(iii) (घ) लताः च तरवः च गुल्माः च
(iv) (ख) गर्वेण सह
व्याख्या
(i) बहुव्रीहिसमासः। (ii) उपपदतत्पुरुषः - 'जलं ददाति इति जलदः'। (iii) द्वन्द्वसमासः - त्रीणि अपि पदानि प्रथमाविभक्तौ बहुवचने। (iv) अव्ययीभावसमासः - 'गर्वेण सह इति सगर्वम्'।
अङ्कयोजना
प्रतिप्रश्नम् 1 अङ्कः - 4×1=4 अङ्काः।
Q74 अङ्काःअधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदानां प्रकृति-प्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा उचितम् उत्तरं विकल्पेभ्यः चित्वा लिखत - 4×1=4Tap to view answer and marking scheme
(i) त्यक्त्वा धर्मप्रदां वाचं परुषां योऽभ्युदीरयेत्।
| (क) परुष + त्व | (ख) परुष + तल् |
| (ग) परुष + टाप् | (घ) परुष + ङीप् |
(ii) सर्वेषामेव मत्कृते महत् + त्व विद्यते यथासमयम्।
| (क) महत्वम् | (ख) महत्त्वम् |
| (ग) महत्ता | (घ) महत्वभूतः |
(iii) गिरां सन्दर्भोऽयं प्रथममवतीर्णो वसुमतीम्।
| (क) वसु + मतुप् | (ख) वसु + ठक् |
| (ग) वसु + तल् | (घ) वसुमत् + टाप् |
(iv) किं न श्रुता त्वया पञ्चतन्त्रोक्तिः।
| (क) श्रु + टाप् | (ख) श्रु + ठक् |
| (ग) श्रु + त्व | (घ) श्रु + क्त |
उत्तरम्
(i) (ग) परुष + टाप्
(ii) (ख) महत्त्वम्
(iii) (क) वसु + मतुप्
(iv) (घ) श्रु + क्त
व्याख्या
(i) स्त्रीलिङ्गे 'टाप्' प्रत्ययः - परुष + टाप् = परुषा, द्वितीयायां परुषाम्। (ii) भावार्थे 'त्व' प्रत्ययः - महत् + त्व = महत्त्वम्। (iii) मतुप्-प्रत्ययः - 'वसु अस्य अस्ति' इति वसुमती। (iv) निष्ठा 'क्त' प्रत्ययः - श्रु + क्त = श्रुतः, स्त्रीलिङ्गे श्रुता।
अङ्कयोजना
प्रतिप्रश्नम् 1 अङ्कः - 4×1=4 अङ्काः।
Q83 अङ्काःवाच्यानुसारम् उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयित्वा अधोलिखित-वाक्यानि पुनः लिखत - 3×1=3Tap to view answer and marking scheme
(i) बालकैः ______________ गीयन्ते।
| (क) कविता | (ख) कविताम् |
| (ग) कविताः | (घ) कवितया |
(ii) मया कदापि असत्यं न ____________ ।
| (क) वदामि | (ख) उद्यते |
| (ग) वद्यते | (घ) वदति |
(iii) ______________ कार्याणि समयेन सम्पाद्यन्ते।
| (क) अस्माभिः | (ख) वयम् |
| (ग) यूयम् | (घ) ते |
उत्तरम्
(i) (ग) कविताः - बालकैः कविताः गीयन्ते।
(ii) (ख) उद्यते - मया कदापि असत्यं न उद्यते।
(iii) (क) अस्माभिः - अस्माभिः कार्याणि समयेन सम्पाद्यन्ते।
व्याख्या कर्मवाच्ये कर्ता तृतीयायां, कर्म च प्रथमायां भवति, क्रिया च कर्मानुसारम्। अतः 'गीयन्ते' इति बहुवचनक्रियायै 'कविताः' इति प्रथमाबहुवचनम्; 'वद्' धातोः कर्मवाच्यरूपम् 'उद्यते'; 'सम्पाद्यन्ते' इत्यस्य कर्ता तृतीयायाम् - 'अस्माभिः'।
अङ्कयोजना
प्रतिप्रश्नम् 1 अङ्कः - 3×1=3 अङ्काः।
Q94 अङ्काःकालबोधकशब्दैः अधोलिखित-दिनचर्यां पूरयत - 4×1=4Tap to view answer and marking scheme
अद्यतन-कार्यक्रमेषु सर्वप्रथमं प्रातः (i) ____________ (4:30) वादने ध्यानस्य अभ्यासः अस्ति, तदनन्तरं (ii) ____________ (05:45) वादने प्रार्थनासभा निश्चिता अस्ति। तत्पश्चात् (iii) ____________ (7:15) वादने क्रीडाः, (iv) ____________ (9:00) वादने च प्रतियोगिताः आरम्भाः भविष्यन्ति।
उत्तरम्
(i) सार्ध-चतुर्वादने (4:30)
(ii) पादोन-षड्वादने (5:45)
(iii) सपाद-सप्तवादने (7:15)
(iv) नववादने (9:00)
व्याख्या अर्धाधिकसमयाय 'सार्ध', पादाधिकसमयाय 'सपाद', पादोनसमयाय 'पादोन' इति पदानि प्रयुज्यन्ते - यथा 4:30 = सार्धचतुर्वादनम्, 7:15 = सपादसप्तवादनम्, 5:45 = पादोनषड्वादनम्।
अङ्कयोजना
प्रतिरिक्तस्थानं 1 अङ्कः - 4×1=4 अङ्काः।
Q103 अङ्काःमञ्जूषायां प्रदत्तैः उचितैः अव्ययपदैः अधोलिखितवाक्येषु रिक्तस्थानानि पूरयत - 3×1=3Tap to view answer and marking scheme
(i) केचिद् वृष्टिभिरार्द्रयन्ति वसुधां गर्जन्ति केचिद् ________।
(ii) यदि अहं कृष्णवर्णः ___________ त्वं किं गौराङ्गः?
(iii) गमनकाले मार्गे _________ सिंहः आगतः।
मञ्जूषा
तर्हि, सहसा, वृथा।
उत्तरम्
(i) वृथा
(ii) तर्हि
(iii) सहसा
अङ्कयोजना
प्रतिरिक्तस्थानं 1 अङ्कः - 3×1=3 अङ्काः।
Q113 अङ्काःअधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कित-अशुद्धपदाय उचितपदं चित्वा वाक्यानि पुनः लिखत - 3×1=3Tap to view answer and marking scheme
(i) यूयम् अधुना कुत्र गच्छसि?
| (क) गच्छन्ति | (ख) गच्छथः |
| (ग) गच्छथ | (घ) गच्छामः |
(ii) गतवर्षे अहं परीक्षां न लिखेयम्।
| (क) लेखिष्यामि | (ख) लिखामि |
| (ग) लिखानि | (घ) अलिखम् |
(iii) लताभिः शुष्कपत्राणि पतन्ति।
| (क) लताः | (ख) लताभ्यः |
| (ग) लतायै | (घ) लतासु |
उत्तरम्
(i) (ग) गच्छथ - यूयम् अधुना कुत्र गच्छथ?
(ii) (घ) अलिखम् - गतवर्षे अहं परीक्षां न अलिखम्।
(iii) (ख) लताभ्यः - लताभ्यः शुष्कपत्राणि पतन्ति।
व्याख्या
(i) 'यूयम्' इति मध्यमपुरुष-बहुवचनं, अतः क्रियापदम् अपि 'गच्छथ'। (ii) 'गतवर्षे' इति भूतकालबोधकम्, अतः लङ्लकारः - अलिखम्। (iii) अपादाने पञ्चमी विभक्तिः - लताभ्यः।
अङ्कयोजना
प्रतिप्रश्नम् 1 अङ्कः - 3×1=3 अङ्काः।
पठितावबोधनम् - 30 अङ्काः
Sanskrit Sample Paper Solutions: 'घ' खण्डः: पठितावबोधनम् (प्रश्नाः 12 to 18, 30 अङ्काः)
Q125 अङ्काःअधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत -Tap to view answer and marking scheme
तस्यामेव रात्रौ तस्मिन् गृहे कश्चन चौरः गृहाभ्यन्तरं प्रविष्टः। तत्र निहितामेकां मञ्जूषाम् आदाय पलायितः। चौरस्य पादध्वनिना प्रबुद्धोऽतिथिः चौरशङ्कया तमन्वधावत् अगृह्णाच्च, परं विचित्रमघटत। चौरः एव उच्चैः क्रोशितुम् आरभत - 'चौरोऽयम्, चौरोऽयम्' इति। तस्य तारस्वरेण प्रबुद्धाः ग्रामवासिनः स्वगृहाद् निष्क्रम्य तत्रागच्छन् वराकमतिथिमेव च चौरं मत्वाऽभर्त्सयन्। यद्यपि ग्रामस्य आरक्षी एव चौर आसीत्। तत्क्षणमेव रक्षापुरुषः तम् अतिथिं चौरोऽयम् इति प्रख्याप्य कारागृहे प्राक्षिपत्। अग्रिमे दिने स आरक्षी चौर्याभियोगे तं न्यायालयं नीतवान्।
I. एकपदेन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) [2×½=1]
(i) आरक्षी चौर्याभियोगे कं न्यायालयं नीतवान्?
(ii) चौरः काम् आदाय पलायितः?
(iii) वस्तुतः चौरः कः आसीत्?
उत्तरम्
(i) अतिथिम् / चौरम्
(ii) मञ्जूषाम्
(iii) आरक्षी
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) [2×1=2]
(i) अतिथिः केन प्रबुद्धः?
(ii) किं विचित्रम् अघटत?
(iii) ग्रामवासिनः किम् अकुर्वन्?
उत्तरम्
(i) अतिथिः चौरस्य पादध्वनिना प्रबुद्धः।
(ii) विचित्रम् अघटत यत् चौरः एव उच्चैः क्रोशितुम् आरभत - 'चौरोऽयम्, चौरोऽयम्' इति।
(iii) ग्रामवासिनः वराकमतिथिमेव चौरं मत्वाऽभर्त्सयन्।
III. (अ) निर्देशानुसारम् उत्तरत - [2×1=2]
(i) 'ग्रामवासिनः' इति पदस्य विशेषणपदं गद्यांशात् चित्वा लिखत।
(ii) 'प्रविश्य' इत्यस्य किं विलोमपदं गद्यांशे प्रयुक्तम्?
अथवा
(आ) निर्देशानुसारम् उत्तरत -
(i) “तस्य तारस्वरेण प्रबुद्धाः ग्रामवासि…” अत्र 'तस्य' इति पदं कस्मै प्रयुक्तम्?
(ii) 'प्राक्षिपत्' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं गद्यांशात् चित्वा लिखत।
उत्तरम्
(अ)
(i) प्रबुद्धाः
(ii) निष्क्रम्य
उत्तरम्
(आ)
(i) चौराय
(ii) रक्षापुरुषः
अङ्कयोजना
I - प्रतिप्रश्नम् ½ अङ्कः (2×½=1); II - प्रतिप्रश्नम् 1 अङ्कः (2×1=2); III - प्रतिप्रश्नम् 1 अङ्कः (2×1=2)। योगः 5 अङ्काः। समभाव-पर्यायवाचिशब्दाः स्वीकार्याः; विभक्ति-वचन-दोषेषु अंशतः एव अङ्काः कर्तनीयाः।
Q135 अङ्काःअधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत -Tap to view answer and marking scheme
क्रोधो हि शत्रुः प्रथमो नराणां, देहस्थितो देहविनाशनाय।
यथास्थितः काष्ठगतो हि वह्निः, स एव वह्निर्दहते शरीरम्॥
पिता यच्छति पुत्राय बाल्ये विद्याधनं महत्।
पिताऽस्य किं तपस्तेपे इत्युक्तिस्तत्कृतज्ञता॥
I. एकपदेन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) [2×½=1]
(i) नराणां प्रथमः शत्रुः कः मन्यते?
(ii) बाल्ये विद्याधनं कः ददाति?
(iii) क्रोधः कुत्र स्थितः भवति?
उत्तरम्
(i) क्रोधः
(ii) पिता
(iii) देहे / शरीरे
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) [2×1=2]
(i) क्रोधः मानवशरीरे किमर्थं तिष्ठति?
(ii) का उक्तिः पितरं प्रति कृतज्ञता भवति?
(iii) पिता कस्मै विद्याधनं ददाति?
उत्तरम्
(i) क्रोधः देहविनाशाय मानवशरीरे तिष्ठति।
(ii) 'पिताऽस्य किं तपस्तेपे' इति उक्तिः पितरं प्रति कृतज्ञता भवति।
(iii) पिता पुत्राय विद्याधनं ददाति।
III. (अ) निर्देशानुसारम् उत्तरत - [2×1=2]
(i) “पिताऽस्य किं तपस्तेपे।” अत्र 'अस्य' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?
(ii) 'अग्निः' इति पदस्य पर्यायपदं चित्वा लिखत।
अथवा
(आ) निर्देशानुसारम् उत्तरत -
(i) 'शत्रुः प्रथमो' अनयोः पदयोः विशेष्यपदं किम्?
(ii) 'यच्छति' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किं प्रयुक्तम्?
उत्तरम्
(अ)
(i) पुत्राय
(ii) वह्निः
उत्तरम्
(आ)
(i) शत्रुः
(ii) पिता
अङ्कयोजना
I - 2×½=1; II - 2×1=2; III - 2×1=2। योगः 5 अङ्काः।
Q145 अङ्काःअधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत -Tap to view answer and marking scheme
रामः - एषः भवतोः सौन्दर्यावलोकजनितेन कौतूहलेन पृच्छामि, क्षत्रियकुल-पितामहयोः सूर्यचन्द्रयोः को वा भवतोर्वंशस्य कर्ता?
लवः - भगवन् सहस्रदीधितिः।
रामः - कथमस्मत्समानाभिजनौ संवृत्तौ?
विदूषकः - किं द्वयोरप्येकमेव प्रतिवचनम्?
लवः - भ्रातरावावां सोदर्यौ।
रामः - समरूपः शरीरसन्निवेशः। वयसस्तु न किञ्चिदन्तरम्।
लवः - आवां यमलौ।
रामः - सम्प्रति युज्यते। किं नामधेयम्?
लवः - आर्यस्य वन्दनायां लव इत्यात्मानं श्रावयामि। (कुशं निर्दिश्य) आर्योऽपि गुरुचरणवन्दनायाम् -
कुशः - अहमपि कुश इत्यात्मानं श्रावयामि।
रामः - अहो! उदात्तरम्यः समुदाचारः। किं नामधेयो भवतोर्गुरुः?
लवः - ननु भगवान् वाल्मीकिः।
रामः - केन सम्बन्धेन?
लवः - उपनयनोपदेशेन।
I. एकपदेन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) [2×½=1]
(i) क्षत्रियकुलपितामहौ कौ स्तः?
(ii) अत्र कौ यमलौ स्तः?
(iii) लवकुशयोः वंशस्य कर्त्ता कः?
उत्तरम्
(i) सूर्यचन्द्रौ
(ii) लवकुशौ
(iii) सहस्रदीधितिः
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्) [2×1=2]
(i) वाल्मीकिः केन सम्बन्धेन लवकुशयोः गुरुः?
(ii) कौ भ्रातरौ सोदर्यौ स्तः?
(iii) रामः कीदृशेन कौतूहलेन लवकुशौ पृच्छति?
उत्तरम्
(i) वाल्मीकिः उपनयनोपदेशेन लवकुशयोः गुरुः।
(ii) लवकुशौ भ्रातरौ सोदर्यौ स्तः।
(iii) रामः सौन्दर्यावलोकजनितेन कौतूहलेन लवकुशौ पृच्छति।
III. (अ) निर्देशानुसारम् उत्तरत - [2×1=2]
(i) 'शिष्टाचारः' इत्यर्थे किं पदं प्रयुक्तम्?
(ii) 'श्रावयामि' इति क्रियापदस्य किं कर्तृपदं नाट्यांशे प्रयुक्तम्?
अथवा
(आ) निर्देशानुसारम् उत्तरत -
(i) 'सूर्यः' इति पदस्य पर्यायपदं नाट्यांशात् चित्वा लिखत।
(ii) “आवां यमलौ” अत्र 'आवाम्' इति सर्वनामपदं काभ्यां प्रयुक्तम्?
उत्तरम्
(अ)
(i) समुदाचारः
(ii) अहम्
उत्तरम्
(आ)
(i) सहस्रदीधितिः
(ii) लवकुशाभ्याम्
अङ्कयोजना
I - 2×½=1; II - 2×1=2; III - 2×1=2। योगः 5 अङ्काः।
Q154 अङ्काःरेखाङ्कित-पदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत - 4×1=4Tap to view answer and marking scheme
(i) सर्वे प्रकृतिमातरं प्रणमन्ति।
(ii) गावः गोभिः सह व्रजन्ति।
(iii) पतितं वृषभं दृष्ट्वा सुरभिः अश्रूणि मुञ्चति।
(iv) पतङ्गाः परितः अम्बरपथम् आपेदिरे।
उत्तरम्
(i) सर्वे कां प्रणमन्ति?
(ii) गावः कैः सह व्रजन्ति?
(iii) पतितं वृषभं दृष्ट्वा का अश्रूणि मुञ्चति?
(iv) के परितः अम्बरपथम् आपेदिरे?
व्याख्या रेखाङ्कितपदस्य लिङ्ग-विभक्ति-वचनानुसारं प्रश्नवाचकपदस्य चयनम् - 'प्रकृतिमातरम्' (स्त्रीलिङ्ग-द्वितीया-एकवचनम्) → काम्; 'गोभिः' (तृतीया-बहुवचनम्) → कैः; 'सुरभिः' (स्त्रीलिङ्ग-प्रथमा-एकवचनम्) → का; 'पतङ्गाः' (पुंलिङ्ग-प्रथमा-बहुवचनम्) → के।
अङ्कयोजना
प्रतिप्रश्नम् 1 अङ्कः - 4×1=4 अङ्काः।
Q164 अङ्काःअ. मञ्जूषातः समुचितपदानि चित्वा अधोलिखित-श्लोकस्य अन्वयं पूरयित्वा पुनः लिखत - 4×1=4Tap to view answer and marking scheme
निजबुद्ध्या विमुक्ता सा भयाद् व्याघ्रस्य भामिनी।
अन्योऽपि बुद्धिमाँल्लोके मुच्यते महतो भयात्॥
अन्वयः - सा (i) ____________ निजबुद्ध्या व्याघ्रस्य (ii) ____________ विमुक्ता। लोके अन्यः (iii) ____________ अपि महतः भयात् (iv) ____________ ।
मञ्जूषा
मुच्यते, भयात्, भामिनी, बुद्धिमान्।
अथवा
आ. मञ्जूषायाः साहाय्येन श्लोकस्य भावार्थे रिक्तस्थानानि पूरयित्वा पुनः लिखत -
कज्जलमलिनं धूमं मुञ्चति शतशकटीयानम्।
वाष्पयानमाला सन्धावति वितरन्ती ध्वानम्॥
यानानां पङ्क्तयो ह्यनन्ताः कठिनं संसरणम्॥
भावार्थः - अस्मिन् श्लोके कविः महानगरस्य जीवनस्य व्यस्ततायाः प्रदूषणस्य च विषये कथयति यत् महानगरेषु शतशः (i) ________ कृष्णवर्णं धूम्रं विसृजन्ति, रेलयानानि (ii) ________ कुर्वन्ति धावन्ति च। अत्र यानानां पङ्क्तयः (iii) __________ सन्ति येन चलनं महत् (iv) _________ वर्तते।
मञ्जूषा
ध्वनिम्, कठिनम्, यानानि, अनन्ताः।
उत्तरम्
अ (अन्वयः)
सा (i) भामिनी निजबुद्ध्या व्याघ्रस्य (ii) भयात् विमुक्ता। लोके अन्यः (iii) बुद्धिमान् अपि महतः भयात् (iv) मुच्यते।
उत्तरम्
आ (भावार्थः)
अस्मिन् श्लोके कविः महानगरस्य जीवनस्य व्यस्ततायाः प्रदूषणस्य च विषये कथयति यत् महानगरेषु शतशः (i) यानानि कृष्णवर्णं धूम्रं विसृजन्ति, रेलयानानि (ii) ध्वनिम् कुर्वन्ति धावन्ति च। अत्र यानानां पङ्क्तयः (iii) अनन्ताः सन्ति येन चलनं महत् (iv) कठिनम् वर्तते।
अङ्कयोजना
प्रतिरिक्तस्थानं 1 अङ्कः - 4×1=4 अङ्काः। एकस्य एव विकल्पस्य मूल्याङ्कनं करणीयम्।
Q174 अङ्काःअधोलिखित-कथांशं समुचित-क्रमेण लिखत - 8×½=4Tap to view answer and marking scheme
(i) रुदतीं सुरभिं दृष्ट्वा सुराधिपः तामपृच्छत्।
(ii) सा अकथयत् - अहं पुत्रस्य दैन्यं दृष्ट्वा रोदिमि।
(iii) स्वपुत्रं पतितं दृष्ट्वा सर्वधेनूनां माता सुरभिः अरोदत्।
(iv) अयि शुभे! किमेवं रोदिषि?
(v) दुर्बलः बलीवर्दः गन्तुमशक्तः भूमौ अपतत्।
(vi) सः कृषकः कर्षणविमुखः सन् बलीवर्दौ नीत्वा गृहम् अगच्छत्।
(vii) अचिरादेव तत्र चण्डवातेन मेघरवैश्च प्रवर्षः समजायत।
(viii) कृषकः तं दुर्बलं वृषभं तोदनेन नुद्यमानः अवर्तत।
उत्तरम्
समुचितः क्रमः
(i) कृषकः तं दुर्बलं वृषभं तोदनेन नुद्यमानः अवर्तत।
(ii) दुर्बलः बलीवर्दः गन्तुमशक्तः भूमौ अपतत्।
(iii) स्वपुत्रं पतितं दृष्ट्वा सर्वधेनूनां माता सुरभिः अरोदत्।
(iv) रुदतीं सुरभिं दृष्ट्वा सुराधिपः तामपृच्छत्।
(v) अयि शुभे! किमेवं रोदिषि?
(vi) सा अकथयत् - अहं पुत्रस्य दैन्यं दृष्ट्वा रोदिमि।
(vii) अचिरादेव तत्र चण्डवातेन मेघरवैश्च प्रवर्षः समजायत।
(viii) सः कृषकः कर्षणविमुखः सन् बलीवर्दौ नीत्वा गृहम् अगच्छत्।
अङ्कयोजना
प्रतिवाक्यस्य उचितस्थाने योजनाय ½ अङ्कः - 8×½=4 अङ्काः।
Q183 अङ्काःअधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदानां प्रसङ्गानुकूलम् उचितार्थं चित्वा लिखत - 3×1=3Tap to view answer and marking scheme
(i) वने करी च सिंहस्य बलं जानाति।
| (क) करः | (ख) गजः | (ग) व्याघ्रः | (घ) काकः |
(ii) भृङ्गाः रसालमुकुलानि समाश्रयन्ते।
| (क) भानुः | (ख) पुष्पाणि | (ग) आम्राणि | (घ) भ्रमराः |
(iii) सः केनापि प्रकारेण परैः न परिभूयते।
| (क) पक्षैः | (ख) पक्षिभिः | (ग) परकीयैः | (घ) नृपैः |
उत्तरम्
(i) (ख) गजः
(ii) (घ) भ्रमराः
(iii) (ग) परकीयैः
व्याख्या 'करी' इति हस्तिनः पर्यायः; 'भृङ्गः' इति भ्रमरस्य पर्यायः; 'परः' इत्यस्य अत्र प्रसङ्गे 'अन्यः / परकीयः' इति अर्थः।
अङ्कयोजना
प्रतिप्रश्नम् 1 अङ्कः - 3×1=3 अङ्काः।
Where Students Lose Marks in Class 10 Sanskrit
Going through the marking scheme of the cbse sanskrit sample paper class 10 with solutions shows a clear pattern of where marks slip away. Keep these points in mind while practising.
- Learn grammar tables. Shabdroop and dhaturoop are the base of the 25-mark grammar section.
- Use the मञ्जूषा. Letter writing and picture description give word boxes; use those exact words.
- Practise anvaya. Arranging shlokas in prose order is a regular question.
- Write answers in Sanskrit. Answers in Hindi or English lose marks unless the question allows it.
- Revise Shemushi lessons. Section D is based directly on the textbook.
Planning Class 11 After Your Boards?
Once your board preparation is on track, the next big decision is your stream and Class 11 preparation. Class 11 Physics, Chemistry, Maths and Biology are much deeper than Class 10, and students who start early find the jump far easier. If you are thinking about JEE or NEET, these two Competishun programmes are built for exactly this stage.
JEET SETU
A 60-day bridge course that takes you from Class 10 to Class 11 the right way, for JEE and NEET.
- Physics, Chemistry, Maths and Biology at real exam depth
- Try JEE and NEET level teaching before you pick a stream
- DPPs, periodic tests and doubt solving included
Pratham
Competishun's complete Class 11 JEE course, built for boards and JEE together from day one.
- Senior faculty with 18 to 25 years' experience
- Full Class 11 syllabus for JEE Main and Advanced
- Regular tests with detailed analysis
CBSE Class 10 Sample Paper Solutions: Other Subjects
Solved papers for every subject, in the same format. Or see all of them on the CBSE Class 10 sample paper solutions page.
